Babassu Palmiyesi

­čî┤ Palmiye a─čac─▒ndan bahsedince muhtemelen hepimizin akl─▒nda ayn─▒ ┼čekilde tropikal b├Âlgelerin a─čac─▒ oldu─ču gelirÔÇŽ

­čî┤ Babassu Palmiyesi de ayn─▒ ┼čekilde tropikal b├Âlgelerin bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝ olu┼čturan yabani bir a─ča├ž t├╝r├╝d├╝r. Tropikal b├Âlge demi┼čken bu a─ča├ž genellikle G├╝ney AmerikaÔÇÖn─▒n Amazon ormanlar─▒nda yeti┼čir.

­čî┤ Bu palmiyenin  tohumundan ya─č ├ž─▒kar─▒lmaktad─▒r.  Bu ya─ča cusi ya─č─▒ veya babassu ya─č─▒ da denilmektedir. 

­čî┤ Bu bitkinin ya─č─▒ olan cusi ya─č─▒ end├╝striyel alanlardan tutun kozmetik ├╝r├╝nlerine kadar bir├žok alanda kullan─▒lmaktad─▒r.  Bunlardan birka├ž─▒na ├Ârnek verecek olursak; 

­čî┤ G├╝ney Amerika b├Âlgelerinde bu ya─č mutfakta yemeklerde kullan─▒lmaktad─▒r.

­čî┤ Babassu ya─č─▒ t─▒bbi ├╝r├╝nlerin yap─▒lmas─▒nda medikal olarak kullan─▒lan bir ya─čd─▒r.

­čî┤ Temizlik ├╝r├╝nlerinin yap─▒m─▒nda kullan─▒lan bir ya─čd─▒r.

­čî┤ T─▒pta ve temizlik ├╝r├╝nlerinde kullan─▒ld─▒─č─▒na g├Âre kozmetik ├╝r├╝nlerinde de kullan─▒labilece─čini tahmin etmi┼čsinizdir zatenÔÇŽ ┼×ampuan, sabun, nemlendirici kremler ve bir├žok kozmetik ├╝r├╝nlerinin yap─▒m─▒nda kullan─▒lan ya─čd─▒r.

­čî┤ Yak─▒t sekt├Âr├╝nde babassu ya─č─▒ndan yararlan─▒lmaktad─▒r.

­čî┤ Hayvan yemi olan k├╝spe de elde edilmektedir babassu palmiyesinden.

­čî┤ Babassu palmiyesinin sadece tohumundan yararlan─▒lm─▒yor, neredeyse bu a─čac─▒n her ┼čeyi bir ama├ž i├žin kullan─▒labilmektedir.

­čî┤ ├ľrne─čin bu a─čac─▒n yapraklar─▒ ve daha do─črusu dallar─▒ da diyebiliriz, ├žok b├╝y├╝k ve geni┼č olmaktad─▒r. Bu yapraklar ├žat─▒ yap─▒m─▒nda ya─čmurlu havalarda ya─čmur suyunun i├žeri gelmesini ├Ânlemektedir.

­čî┤ Sadece ├žat─▒ yap─▒m─▒nda kullan─▒lm─▒yor bu yapraklar─▒ÔÇŽ Ayr─▒ca sepet vb. hayat─▒m─▒z─▒ kolayla┼čt─▒rabilecek ara├žlar da yap─▒lmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r.

­čî┤ Babassu palmiyesinin meyvesi de t├╝ketilmektedir.

­čî┤ Babassu palmiyesinin g├Âvdesi de bir├žok a─ča├ž t├╝r├╝nde oldu─ču  gibi kereste yap─▒m─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r.

Gelelim babassu palmiyesinin faydalar─▒na:

­čî┤ Babassu ya─č─▒n─▒n t─▒bbi olarak kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtik. Bu ya─č─▒n iltihap giderici etkisi bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca mide rahats─▒zl─▒─č─▒ i├žin kullan─▒lan ila├žlarda da bu ya─čdan faydalan─▒lmaktad─▒r.

­čî┤ Babassu ya─č─▒n─▒n cildi yumu┼čat─▒c─▒ ├Âzelli─či bulunmaktad─▒r. Cildi nemlendirir ve parlak g├Âr├╝nmesini sa─člar.

­čî┤ Babassu ya─č─▒ anti bakteriyel ├Âzelli─če sahiptir, bu da zararl─▒ bakterin v├╝cutta ├žo─čalmas─▒na engel olur. B├Âylelikle kanser olma riskini artt─▒ran serbest radikalleri yok eder. Serbest radikaller karars─▒z bir yap─▒ya sahiptir. Yedi─čimiz yiyecek ve i├žeceklerden ve soludu─čumuz havadan serbest radikaller olu┼čabilmektedir.

­čî┤ Babassu ya─č─▒ yaralar─▒n iyile┼čmesinde kullan─▒lmaktad─▒r.

NOT: Babassu ya─č─▒ her ne kadar t─▒bbi ortamlarda kullan─▒lsa da her v├╝cut yap─▒s─▒ ayn─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin, doktor kontrol├╝nde kullan─▒lmaktad─▒r.

Havu├ž Ba─č─▒ml─▒s─▒: Tav┼čanlar

­čÉ░ Hepimiz tav┼čanlar─▒n havu├žlara kar┼č─▒ ayr─▒ bir ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ oldu─čunu biliriz. Peki sadece havu├ž mu yerler dersiniz? Hay─▒r, tav┼čanlar ot├žul hayvanlardand─▒r. Yani asl─▒nda sadece havu├ž de─čil, bir├žok sebze de t├╝ketmektedirler. Bunlardan baz─▒lar─▒n─▒ s─▒ralayacak olursak, yulafl─▒ yiyecekler, yonca, salatal─▒k, lahana, havu├ž, enginar, fasulye, ├žimen ve marul gibi besinler ile beslenmektedirler.

­čÉ░ Tav┼čanlar da memeli hayvanlar grubundand─▒r. Memeli bir hayvan oldu─čundan dolay─▒ da do─čurarak yavrular─▒n─▒ d├╝nyaya getirirler. Bir tav┼čan bir y─▒l i├žerisinde yakla┼č─▒k 6 kez do─čum yapabilmektedir ve her bir do─čum sonucu yakla┼č─▒k olarak 6 yavru d├╝nyaya getirmektedirler. S─▒k s─▒k do─čum yapmalar─▒ ve ├žok├ža yavrusunun olmas─▒ndan olacak ki tav┼čanlar di─čer memeli hayvanlar gibi yavrular─▒na ├žok uzun s├╝re bakmazlarÔÇŽ ├ľyle ki bir anne tav┼čan bir hafta kadar yavrusuna bakt─▒ktan sonra art─▒k ilgilenmemeye ba┼člar.

­čÉ░ D├╝nya ├╝zerinde ├žok ├že┼čitli t├╝rlerde tav┼čanlar bulunmakta olup, 50ÔÇÖye yak─▒n tav┼čan t├╝r├╝ iklim ko┼čullar─▒ gibi nedenlere ba─čl─▒ olarak de─či┼čik t├╝rlerde olmaktad─▒r. Tav┼čanlar genel olarak so─čuk b├Âlgelerde ya┼čamay─▒ tercih eden canl─▒lard─▒r. Ayr─▒ca baz─▒ tav┼čan t├╝rleri evcil olmaya yatk─▒nken baz─▒lar─▒ da─čl─▒k b├Âlgelerde ya┼čayan yabani tav┼čanlard─▒r. 

­čÉ░ En bilindik tav┼čan t├╝rlerinden baz─▒lar─▒na ├Ârnek verecek olursak; Angora tav┼čan─▒, yaban tav┼čan─▒, hotot tav┼čan─▒, lop tav┼čan─▒ ve c├╝ce tav┼čan─▒ olarak s─▒ralayabiliriz.

­čÉ░ Tav┼čanlar─▒n g├Âzleri ile tam bir daire ┼čeklinde yani 360 derecede g├Ârebildiklerini biliyor muydunuz? B├Âylelikle tav┼čanlar ├ževrelerinde ne olup bitti─čini daha ├žabuk g├Âr├╝p ona g├Âre davranabilmektedirler. Ayr─▒ca uzun kulaklar─▒ ile de geni┼č aral─▒kta seslere daha h─▒zl─▒ bir ┼čekilde tepki verebilmektedirler.

­čÉ░ Tav┼čanlar ayr─▒ca ├žok h─▒zl─▒ olmalar─▒ ile de bilinmektedir. Hatta ilkokul zamanlar─▒nda iken tav┼čan ve kaplumba─ča hikayesini bilmeyenimiz yokturÔÇŽ Avrupa ve AmerikaÔÇÖn─▒n baz─▒ b├Âlgelerinde ya┼čayan baz─▒ tav┼čanlar─▒n h─▒zlar─▒ bir├žok h─▒zl─▒ oldu─čunu bildi─čimiz hayvanlara ta┼č ├ž─▒kar─▒r t├╝rden. Bu tav┼čan t├╝rleri saatte ortalama yakla┼č─▒k olarak 50 km olmaktad─▒r. 

­čÉ░ Tav┼čanlar─▒n kendilerine has olan tipik ├Âzellikleri ger├žekten ├žok fazlad─▒r. ├ľrne─čin bir tav┼čan─▒n di┼čleri uzundur, bunun nedeni ise di┼čleri hayatlar─▒ boyunca uzamaktad─▒r. Ayr─▒ca bir tav┼čan─▒n ne ile beslendi─či de ├Ânemlidir, di┼č sa─čl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndanÔÇŽ

­čÉ░ Tav┼čanlar─▒n ortalama ├Âm├╝r s├╝releri yakla┼č─▒k 8 y─▒ld─▒r. 

­čÉ░  Tav┼čanlar g├╝nd├╝z vakitlerinde uyuyup, gece vakitlerinde uyan─▒k olan canl─▒ t├╝rlerindendir.

­čÉá Beyaz Mersin Bal─▒─č─▒ ­čÉá ­čÉč

­čÉá Beyaz Mersin Bal─▒─č─▒, ─░ngilizceÔÇÖde Pacific Sturgeon olarak bilinir.

­čÉá Tatl─▒ su bal─▒klar─▒ndan olan beyaz mersin bal─▒klar─▒ Mersin bal─▒─č─▒giller familyas─▒ndand─▒r.

­čÉá ├ťlkemizde mersin bal─▒─č─▒ t├╝r├╝ en ├žok Karadeniz sular─▒nda rastlan─▒rken, 3 ila 5 aras─▒nda t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.  ­čîÄ ­čîŹ ­čîĆ 

­čÉá Bu bal─▒k t├╝rleri bu b├Âlgede ya┼čayan en b├╝y├╝k bal─▒klardand─▒r. ├ľyle ki beyaz mersin bal─▒klar─▒ iyi beslendiklerinde ve ortam ┼čartlar─▒ elveri┼čli duruda ise 2 ila 3 merteye kadar uzayabilmektedirler ve kilolar─▒ ise 150 kilo a─č─▒rl─▒─č─▒na eri┼čebilirler.

­čÉá Beyaz mersin bal─▒klar─▒n─▒n derileri pulsuzdur, g├Âvdeleri uzuncad─▒r. 

­čÉá Peki bu bal─▒k t├╝rlerinin kemiksiz bal─▒k t├╝rlerinden oldu─čunu biliyor muydunuz? Bu bal─▒klar─▒n yap─▒lar─▒ yani iskeletleri k─▒k─▒rdakt─▒r.

­čÉá ├ço─ču bal─▒k t├╝r├╝nde oldu─ču gibi beyaz mersin bal─▒klar─▒ da baz─▒ bal─▒k t├╝rleri, solucan, yenge├ž ve baz─▒ b├Âceklerle beslenirler. ­čŽ× ­čŽÇ ­čŽÉ ­čŽ¬ ­čÉá

­čÉá Bu bal─▒k t├╝r├╝n├╝n tipik ├Âzelliklerinden birisi ├žene b├Âlgesi ve a─č─▒zlar─▒nda bulunan b─▒y─▒klard─▒r. Bu b─▒y─▒klar sayesinde gece bile olsa av yakalayabilirler.

­čÉá Mersin bal─▒─č─▒ t├╝rlerinin hemen hemen hepsi ├žok uzun y─▒llar boyunca ya┼čayabilmektedirler e─čer ki ortam ko┼čullar─▒ buna m├╝saade ederseÔÇŽ Yakla┼č─▒k olarak 100 ya┼č─▒na kadar ya┼čayabilmektedirler. Uzun ya┼čamalar─▒ndan olacak ki zaten ortalama insan ├Âmr├╝nden neredeyse uzunÔÇŽ Bundan sebep, mersin bal─▒klar─▒ tarih boyunca da ├Ânem arz etmi┼čtirÔÇŽ 

­čÉá Ne yaz─▒k ki beyaz mersin bal─▒klar─▒ da nesli t├╝kenme tehlikesi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmas─▒ndan, avlanmalar─▒ nedeniyle belirli k─▒s─▒tlar dahilindendir, ve t├╝r├╝n devam─▒ i├žin bu bal─▒k t├╝r├╝ de koruma alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. ­čśĺ ­čśĺ ­čĄö ├ľrne─čin ├╝lkemizde mersin bal─▒─č─▒ t├╝r├╝n├╝n avlanmas─▒ yasaklanm─▒┼čt─▒r.  ­čÉá  ­čÉč ÔŁî ÔŁîÔŁî

­čÉá Mersin bal─▒─č─▒ D├╝nya ├╝zerinde yakla┼č─▒k 30ÔÇÖa yak─▒n t├╝r├╝ oldu─ču bilinmektedir. 

­čÉá Peki mersin bal─▒─č─▒n─▒ bu kadar de─čerli k─▒lan ┼čeylerden biri ne mi dersiniz? Mersin bal─▒klar─▒ndan havyar yap─▒lmaktad─▒r. Havyar da bilindi─či ├╝zere, her ne kadar b├╝t├╝n bal─▒k yumurtalar─▒ i├žin kullan─▒lsa da, mersin bal─▒─č─▒ havyar─▒ ├žok k─▒ymetlidir. Zaten siyah havyar da yani mersin bal─▒─č─▒ndan elde edilen, en k─▒ymetli olarak bilinir.  ­čÉá ­čÉč ­čąÜ ­čąś ­čŹ▓ ­čŹť  ­čžç ­čąó ­čŹŻ  ­čŹ┤

­čŹÉ┬á ARMUT┬á ­čŹÉ

­čŹÉ Armut meyvesi bir├žok meyve t├╝r├╝, ├žal─▒ t├╝r├╝, otsu bitkilerin de dahil oldu─ču  D├╝nya ├╝zerinde geni┼č yay─▒l─▒m g├Âsteren g├╝lgiller familyas─▒ndand─▒r.  G├╝lgiller familyas─▒nda ba┼čka hangi t├╝rden bitkiler var dersiniz? G├╝lgiller familyas─▒na ├Ârnek olarak ├žilek, kay─▒s─▒, elma, armut, ┼čeftali, erik ve g├╝l├╝ sayabiliriz. 

­čŹÉ Armut meyvesi, muhte┼čem tad─▒yla yiyen herkesi b├╝y├╝lerÔÇŽ  G├╝nde bir tane yiyerek hem v├╝cudunuzun ihtiyac─▒ olan mineral ve vitaminlerden hem de bu muhte┼čem tattan mahrum kalmamal─▒s─▒n─▒zÔÇŽ

­čŹÉ Armut bitkisi ├želikleme veya a┼č─▒lama y├Ântemi ile ├žo─čalt─▒labilir.

­čŹÉ D├╝nya ├╝zerinde bir├žok ├že┼čit armut t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.  Neredeyse b├╝t├╝n k─▒talarda yeti┼čebilmekte olan armut meyvesi,  Asya,  Avrupa ve Afrika k─▒talar─▒nda b├Âlgeden b├Âlgeye de─či┼čkenlik g├Âsteren y├Âresel olarak farkl─▒ t├╝rlerde bulunmaktad─▒r. Baz─▒ b├Âlgelerde koyu sar─▒, ye┼čile yak─▒n sar─▒, kahverengiye yak─▒n renklerde meyveler olabilmektedir. Ayr─▒ca baz─▒ armut t├╝rleri olduk├ža sert olurken baz─▒ t├╝rleri de ├žok yumu┼čak olabilmektedir. 

­čŹÉ Armut meyvesi i├žin ideal ortam ┼čartlar─▒ olarak ─▒l─▒man iklimler diyebiliriz. ├ç├╝nk├╝ armut a┼č─▒r─▒ so─čuk b├Âlgelerde yeterli seviyede yeti┼čemez.  So─čuk ┼čartlar─▒n aksine s─▒cak ortam ┼čartlar─▒na daha iyi adapte olabilen bir bitkidir.

­čŹÉ Armudu sade yemeyip, meyve salatalar─▒na, pasta ve tatl─▒lara da koyabilirsiniz. Ayr─▒ca armut re├želi veya meyve suyu da yapabilirsiniz.

­čŹÉ Gelelim armudun faydalar─▒naÔÇŽ 

­čŹÉ Armut t├╝ketimi v├╝cuttaki kan ┼čekerinin dengelenmesinde etkin rol oynar.

­čŹÉ Armut t├╝ketilmesi insanlarda tokluk hissi uyand─▒rd─▒─č─▒ndan zay─▒flamak isteyenlerin ve daha do─črusu az yemek yemek isteyenler i├žin ideal bir besin maddesidir.

­čŹÉ ─░├žerisinde bolca C vitamini bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca armutta A, K ve B vitaminleri de bulunmaktad─▒r.  ─░├žerisindeki vitaminler sayesinde v├╝cudumuzun ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin korunmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

­čŹÉ Armut meyvesinde v├╝cudumuz i├žin ├Ânemli minerallerden olan potasyum,kalsiyum, demir gibi  mineraller bulunmaktad─▒r.

­čŹÉ Kab─▒zl─▒─ča iyi gelir.

­čŹÉ Armut lifli yap─▒ya sahip bir meyvedir. Bu meyveyi t├╝keterek kalp sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒n korunmas─▒na da yard─▒mc─▒ oluruz. ├ç├╝nk├╝ armut kalp krizi riskinin azalt─▒r.

­čŹÉ Armut i├žerisindeki mineraller sayesinde b├╝y├╝meye ve kemik geli┼čimine de faydas─▒ olur. ├ľzellikle ├žocuklar─▒n t├╝ketmesi bu a├ž─▒dan ├Ânemlidir.

­čŹÉ Armut meyvesi stres azalt─▒c─▒ etkiye sahiptir. 

­čŹÉ Yorgunlu─ču giderici etkisi vard─▒r.

­čŹÉ Armut kansere yakalanma riskini de azalt─▒r.

KARALAHANA

­čąČ Karalahana, karnabahar, roka, turp gibi sebzelerin de dahil oldu─ču turpgiller familyas─▒ndand─▒r.

­čąČ Karalahana bitkisi k─▒┼č─▒n vazge├žilmez sebzeler aras─▒nda birinci adayd─▒r.  

­čąČ Karadeniz b├Âlgesinde yeti┼čtirilmeye olduk├ža elveri┼čli bir ortam─▒ oldu─čundan ├╝lkemizin ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layacak derecede bu b├Âlgeden ├ž─▒kmaktad─▒r neredeyse. ├ľyle ki Karadeniz B├ÂlgesiÔÇÖnin vazge├žilmez g─▒da maddeleri aras─▒ndad─▒r.

­čąČ Bir├žok yemekte hem ├ži─č olarak hem de pi┼čirilerek t├╝ketilebilen bir sebzedir. Sarmas─▒, ├žorbas─▒, salatas─▒, mezesi ve daha neler neler yap─▒l─▒r, karalahanadanÔÇŽ Girdi─či her yeme─če lezzet katar, sadece lezzet katmas─▒ ile de─čil bir s├╝r├╝ de fayda sa─člar v├╝cudumuzaÔÇŽ E─čer hamileyseniz, karn─▒n─▒zdaki bebe─če de faydas─▒ vard─▒r. ├ç├╝nk├╝ karalahanan─▒n sinir h├╝crelerinin geli┼čmesinde ve sinir h├╝crelerinin yenilenmesinde olduk├ža faydal─▒ oldu─ču bilinmektedir.

­čąČ Karalahana sebzesinin bir├žok faydalar─▒ndan baz─▒lar─▒ a┼ča─č─▒daki gibidir:

­čąČ Karalahanan─▒n en ├žok bilinen faydalar─▒ndan biri, kanserli h├╝crelerin ├žo─čalmas─▒n─▒ engellemesidir. 

­čąČ Karalahana kans─▒zl─▒─ča iyi gelir.

­čąČ Kaslar─▒ g├╝├žlendirici etkisi vard─▒r.

­čąČ Karalahana K vitamini bak─▒m─▒ndan olduk├ža zengindir. Peki K vitaminin ne i┼če yarad─▒─č─▒n─▒ biliyor musunuz? K vitamini kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒nda rol oynar. Kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒ demek ise v├╝cudumuzda bir yer kanarsa e─čer, oradaki kan─▒n havayla temasa ge├žerek kan─▒n tortu haline gelerek kanaman─▒n durmas─▒ demektir. Kan e─čer p─▒ht─▒la┼čmazsa ki┼čide kan kayb─▒ olu┼čur. Bunun sonucu olarak da ki┼či ├Âl├╝m tehlikesi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalabilir. Kan p─▒ht─▒la┼čmas─▒ ger├žekle┼čmeyen hastalara hemofili denilmektedir.

­čąČ Karalahanan─▒n sinir h├╝crelerinde etkin rol ald─▒─č─▒n─▒ yukar─▒da belirtmi┼čtik. Bu da ki┼čideki unutkanl─▒─č─▒n yok olmas─▒na yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r.

­čąČ Karalahanada C vitamin de bolca bulunur. Yani karalahana yiyerek ba─č─▒┼č─▒k sisteminizin g├╝├žlenmesine katk─▒da bulunabilirsiniz. Ayr─▒ca v├╝cudunuzdaki toksinlerden de ar─▒nd─▒r─▒r karalahana.

­čąČ V├╝cut i├žin potasyum ve kalsiyum dengesi ├Ânemlidir. Asl─▒nda buna v├╝cuttaki elektrolit dengesi de denir. Elektrolitler ise sodium, kalsiyum, potasyum ve magnezyumdur. E─čer ki bunlardan birisi a┼č─▒r─▒ derecede fazla olursa v├╝cutta ├že┼čitli hastal─▒klar─▒ da beraberinde getitir. Karalahanada da potasyum minerali bak─▒m─▒ndan zengin bir besindir. Bu sayede v├╝cuttaki dengenin korumas─▒ bak─▒m─▒ndan ├Ânemli bir besindir. Kan dola┼č─▒m─▒n─▒n normal seyrinde olmas─▒nda etkin rol oynam─▒┼č olur.

­čąČ Karalahana g├Âz sa─čl─▒─č─▒ i├žin faydal─▒d─▒r.

NOT: Karalahanan─▒n tiroid bezlerine iyi gelmedi─či bilinmektedir. Bunun i├žin v├╝cudunuzu iyi tan─▒mal─▒ ve karalahanay─▒ da ona g├Âre  uygun bir ┼čekilde t├╝ketmelisiniz. 

Me┼če A─čac─▒

­čî▒ Me┼če a─čac─▒ genellikle me┼če t├╝rleri s─▒n─▒f─▒ olmak ├╝zere kestane a─čac─▒n─▒n da dahil oldu─ču kay─▒ngiller familyas─▒ndand─▒r.

­čî▒Me┼če a─čac─▒ndan ├žok sa─člam keresteler yap─▒lmaktad─▒r. ├ľyle ki me┼če a─čac─▒ kerestesi k├Âpr├╝ler vb. a┼č─▒r─▒ derecede sa─člaml─▒k gerektiren yerlerde ├Ânemle tercih edilmektedir.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n palamutlar─▒ ile kahve de yap─▒lmaktad─▒r.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒ kozmetik sekt├Âr├╝nde de yer edinmi┼čtir kendisine, ├Ârne─čin parf├╝mlerde me┼če a─čac─▒ndan da faydalan─▒lmaktad─▒r.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n odunu ├žok sa─člam oldu─čundan dolay─▒ ├Âzellikle ├žobanlar taraf─▒ndan da kullan─▒m─▒ tercih edilmektedir.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n palamutlar─▒ndan hayvansal yemler elde edilmektedir.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒ uygun ortam ko┼čullar─▒nda yakla┼č─▒k olarak 25 metreye kadar uzayabilmektedirler.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n anavatan─▒ Asya ve Afrika k─▒tas─▒ olmakla birlikte,  T├╝rkiye, Irak, Afganistan gibi ├╝lkelerde s─▒k├ža yeti┼čtirilen bir a─ča├ž t├╝r├╝d├╝r.

­čî▒ D├╝nyam─▒zda en ├žok oksijen kayna─č─▒ veren a─ča├ž t├╝rlerindendir me┼če a─čac─▒.

­čî▒ Ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze bir├žok uygarl─▒kta me┼če a─čac─▒n─▒n ├Ânemli bir yeri oldu─čunu g├Ârebiliriz. ├ľrne─čin Roma d├Âneminde Romal─▒lar, antik Yunan da dinsel anlamda me┼če a─čac─▒na anlamlar y├╝klemi┼člerdir. Bu bak─▒mdan me┼če a─čac─▒n─▒ g├╝c├╝n sembol├╝ oldu─čunu g├Ârebiliriz.

­čî▒ D├╝nya ├╝zerinde yakla┼č─▒k 350ÔÇÖnin ├╝zerinde me┼če t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.

­čî▒ Me┼če a─ča├žlar─▒n─▒n ayr─▒ bir ├Âneminin olmas─▒ da ├žok uzun ├Âm├╝rl├╝ olmalar─▒ndand─▒r. Ortalama bir me┼če a─čac─▒ yakla┼č─▒k 500 y─▒ld─▒r.

­čî▒ Genel olarak me┼če a─ča├žlar─▒ k─▒┼č─▒n yapraklar─▒n─▒ d├Âkmezler, baz─▒ t├╝rleri hari├ž.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n meyvesinin palamut oldu─čunu biliyor muydunuz peki?

­čî▒ Pelit, me┼če a─čac─▒n─▒n tohumlar─▒na verilen isimdir.

­čî▒ Me┼če a─ča├žlar─▒ sadece oksijen kayna─č─▒m─▒z de─čil, ayr─▒ca bir├žok hayvan ├Ârne─čin sincaplara da yuva olmaktad─▒r.

­čî▒ Gelelim me┼če a─čac─▒n─▒n faydalar─▒na:

­čî▒ ├ľncelikle me┼če a─čac─▒nda bir├žok vitamin, mineral bulundu─čunu belirtmekte fayda vard─▒r. Buna ek olarak me┼če a─čac─▒n─▒n meyvesi olan palamut lif kayna─č─▒d─▒r. 

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n iltihapl─▒ hastal─▒klara da iyi geldi─či bilinmektedir.

­čî▒ Medikal olarak me┼če a─čac─▒n─▒n kan ┼čekerini d├╝zenledi─či de bilinmektedir.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n kabuklar─▒ mide a─čr─▒lar─▒ ve sindirim rahats─▒zl─▒klar─▒ olan insanlara olduk├ža faydal─▒d─▒r.

­čî▒ Me┼če a─čac─▒n─▒n bir di─čer faydas─▒ da yaralara iyi gelmesidir. 

­čî▒ Me┼če akci─čer hastal─▒klar─▒na da iyi gelir.

h­čî▒ Cilde faydal─▒d─▒r, mayas─▒l─▒ ├Ânler.

ÔŁä ­čîĘ ­čÉž ­čîĆ ­čîÄ ­čîŹ Deniz Ku┼člar─▒: Penguenler ­čîĘ ­čÉž┬á

­čÉž Penguenler u├žma kabiliyetleri olmayan ku┼č t├╝r├╝d├╝r.

­čÉž Penguenler kutup iklimlerinde ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝ren canl─▒lard─▒r. Ancak kutup iklimleri demi┼čken ilgin├ž bir ┼čekilde penguenler sadece G├╝ney Kutbunda bulunmaktad─▒rlar.  

­čÉž Penguengiller familyas─▒na aittirler.

­čÉž Derilerindeki ya─č tabakas─▒ ve t├╝ylerinin so─ču─ču ge├žirmeyecek ┼čekilde ve kaygan olmas─▒ ile -40 dereceye kadar so─čuklara dayanabilen b├╝nyeye sahiptirler.

­čÉž Penguenler, ├žok a┼č─▒r─▒ iri v├╝cutlara sahip de─čildirler, 40 kiloda olan bir penguen iyi beslenen penguenlerdir. Boylar─▒ ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgeye ve beslenme ┼čekillerine ba─čl─▒ olarak de─či┼čkenlik g├Âstermekle birlikte 1.5 metreye kadar yakla┼č─▒k olarak uzayabilmektedirler.

­čÉž Peki bu buzul ikliminde ne ile beslenirler dersiniz? Penguenler perde ayaklara sahip olan denizde y├╝zme yeteneklerine sahip bir canl─▒ t├╝r├╝ oldu─čundan denizdeki bal─▒klarla beslenmektedirler. Ayr─▒ca kriller ile beslenmek penguenlerin favori besinleri aras─▒ndad─▒r. Bu sadece penguenlerin de─čil foklar, mavi balinalar gibi canl─▒lar─▒n da favorisidir. Bu nedenle de krillerin neslinin t├╝kenme tehlikesi vard─▒r. Bu da krille beslenen yukar─▒da saym─▒┼č oldu─čumuz penguen, mavi balina ve fok gibi canl─▒lar─▒n da neslinin t├╝kenmesi anlam─▒na gelmektedir. Bu besin zincirinin bozulmas─▒ da  yava┼č yava┼č ekolojik dengenin bozulmas─▒ demektir.

­čÉž Ku┼člara benzemesine ra─čmen ne kanatlar─▒ ne de t├╝yleri ku┼člara yap─▒sal olarak benzemedi─čini g├Âstermektedir. Ku┼člar gibi kanatlar─▒n─▒ k─▒ramad─▒klar─▒ i├žin u├žamayan penguenler, bu performanslar─▒n─▒ denizlerde ├žok daha h─▒zl─▒ bir ┼čekilde g├Âsterebilmektedirler. Sadece denizde de─čil yere uzanarak kar k├╝tleleri ├╝zerinde h─▒zl─▒ bir ┼čekilde kayabilme yeteneklerine de sahiptirler. ├ç├╝nk├╝ yava┼č y├╝r├╝mektedirler.

­čÉž Penguenlerin g├Âzlerinin kenarlar─▒nda deniz tuzunun v├╝cuda girmesini filtrelemesi i├žin bir yap─▒s─▒ vard─▒r.

­čÉž Kulu├žka d├Ânemlerinde aylarca a├ž kalabilmektedirler penguenler.┬á

­čÉž Penguenler ├žok sevimli canl─▒lar oldu─čundan ve insanlarda merak uyand─▒ran bir yap─▒ya sahip olduklar─▒ndan dolay─▒ hayvanat bah├želerinde tercih edilmektedir.  Ayr─▒ca insans─▒ bir canl─▒d─▒r penguenler.

­čÉž Penguenler hakk─▒nda bir di─čer  ilgin├ž olan ┼čey ise, penguenlerde kulu├žka d├Âneminde yumurtalara erkek penguenlerin bak─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ ├╝stlenmesidir. Yumurtlar─▒ ├žok ├Âzenli bir ┼čekilde iki aya─č─▒n─▒n aras─▒nda kulu├žka kesesi denilen ve ya─čl─▒ bir tabaka olan kesede saklarlar. B├Âylelikle dondurucu so─čuktan ancak bu ┼čekilde korumu┼č olurlar.

­čÉž Peki 25 NisanÔÇÖ─▒n Penguenler G├╝n├╝ oldu─čunu biliyor muydunuz? 

­čÉž D├╝nya ├╝zerinde yakla┼č─▒k olarak 20ÔÇÖye yak─▒n penguen t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.

A─×A├çLAR HAKKINDA┬á

­čî│ A─ča├žlar─▒n varl─▒─č─▒n─▒, onlar─▒n bize sa─člad─▒─č─▒ faydalar─▒ genelde onlar─▒n  yoklu─čunda anlar─▒z, ├žo─ču ┼čeyde oldu─ču gibiÔÇŽ En basit ├Ârnek verecek olursak G├╝ne┼čli bir g├╝nde bir a─ča├ž olmazsa  g├Âlge olmayacak ve s─▒cak G├╝ne┼č ─▒┼č─▒klar─▒na ra─čmen d─▒┼čarda kalmak zorunda kalaca─č─▒zÔÇŽ Oysa a─ča├žl─▒ bir yerde d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmak i├žin can atar─▒zÔÇŽ A─ča├žlar─▒n sadece muhte┼čem ve b├╝y├╝leyici g├Âr├╝nt├╝s├╝ne kalsa yine g├Ârmek istemek ┼č├Âyle dursun, say─▒s─▒z faydas─▒ var biz insanlara ve hayvanlaraÔÇŽ.

­čî│ A─ča├žlar erozyonu engellerler. K├Âkleri ile to─čra─č─▒ tuttuklar─▒ i├žin topra─č─▒n bulundu─ču yerden ba┼čka bir yere kaymas─▒n─▒ engeller, b├Âylelikle b├╝y├╝k bir do─čal afetin ├Ân├╝ne ge├žmi┼č olurlar.

­čî│ Yukarda bahsedilen g├Âlge yapmas─▒ sadece serinlememiz i├žin de─čil, G├╝ne┼čÔÇÖten gelen ultraviole ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n da bize ge├žmesini engellerler. Bu sayede zarar veren ─▒┼č─▒nlardan da korumu┼č olurlar.

­čî│ A─ča├žlar─▒n ekosistemde  b├╝y├╝k bir ├Ânemi vard─▒r. Nas─▒l ki ihtiyac─▒m─▒z olan oksijeni  a─ča├žlar ve di─čer bitkilerden al─▒yorsak, verilen karbondioksit de a─ča├žlar  ve di─čer bitkiler olmazsa v├╝cudumuzdan ├ž─▒kard─▒─č─▒m─▒z karbondioksit  de bize zararl─▒d─▒r. A─ča├žlar sadece karbodioksit de─čil, di─čer baz─▒ havay─▒ kirleten gazlardan nitrojen, amonyak, ozon gibi zararl─▒ gazlar─▒ da filtrelerler.

­čî│ Meyveli a─ča├žlar biz insanlar i├žin g─▒da kayna─č─▒m─▒z olurken, meyvesiz a─ča├žlar da baz─▒ ihtiya├žlar─▒m─▒z─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ i├žin kullan─▒lmaktad─▒r.

├çok├ža bilinen a─ča├ž t├╝rlerinden baz─▒lar─▒ ise: Sedir a─čac─▒, Ladin, Ard─▒├ž, Servi, G├╝rgen, Ak├žaa─ča├ž, ├ç─▒nar, Ihlamur, Sar─▒├žam, Kay─▒n, Kara├žam, S─▒─čla, Kavak, Hu┼č, Kestane, D─▒┼čbudak, Me┼če A─čac─▒, Zeytin A─čac─▒, Akasya A─čac─▒, Ceviz A─čac─▒ ve daha sayamayaca─č─▒z kadar fazla t├╝rl├╝ a─ča├ž bulunmaktad─▒r. Bu muhte┼čem a─ča├žlar─▒n hepsi ├╝lkemizde yeti┼čmektedir.

­čî│ A─ča├žlar ruhumuza da iyi gelir. Dikkat eksikli─či olan insanlar, hiperaktivite olan insanlara a─ča├žlar─▒n iyi geldi─či bilinmektedir.

­čî│ A─ča├žlarla i├ž i├že olmak, insan─▒n yorgunlu─čunu al─▒r, stresini azalt─▒r.

­čî│ A─ča├žlar sadece insanlara de─čil, bir├žok hayvan t├╝r├╝ne de bir├žok faydas─▒ vard─▒r. ├ľrne─čin ku┼člara, sincaplara, kar─▒ncalara ve bir├žok hayvana yuva olmaktad─▒r.

­čî│ A─ča├žlar su tasarrufunda da etkilidir. A─ča├žlar emdikleri suyu atmosfere b─▒rak─▒rlar, bu da iklimsel olaylar─▒n do─čal seyrinde ilerlemesinde ├Ânemlidir. Atmosfere b─▒rak─▒lan su bize ya─čmur olarak tekrar d├Âner. Ayr─▒ca bu d├Âng├╝de ayn─▒ zamanda a─ča├žlar bulunduklar─▒ ortamlar─▒n kurakl─▒k seviyesini de azaltm─▒┼č olurlar, topra─č─▒n nemini de korumu┼č olurlar.

­čÉ╗ ÔŤä ┬á┬áKUTUP AYILARI HAKKINDA ÔŁä ­čîĘ

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒ tahmin edilece─či  ├╝zere ay─▒giller familyas─▒ndand─▒r.

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒ yine tahmin edilece─či ├╝zere kutup b├Âlgelerinde ya┼čarlar. ├ç├╝nk├╝ kutup ay─▒lar─▒n─▒n fiziksel ├Âzellikleri so─čuk kutup iklim ko┼čullar─▒na uyum sa─člamaktad─▒r.

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒ beyaz renkli olmalar─▒ nedeniyle beyaz ay─▒ olarak da bilinir. Ayr─▒ca kutup ay─▒lar─▒ kutup b├Âlgelerindeki okyanus ve buzullar─▒n aras─▒nda hayatlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝klerinden dolay─▒ deniz ay─▒s─▒ da denilmektedir.

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒ okyanus sular─▒nda ya┼čayan bal─▒klar ve ├Âzellikle de foklar ile ge├žimlerini s├╝rd├╝rmektedirler. Yani etobur canl─▒lar t├╝r├╝ndendir. Hem de en k├╝tleli etobur canl─▒lar─▒ndand─▒r.  ­čÉ│ ­čÉő ­čÉČ ­čÉí ­čÉč ­čÉá ­čŽÇ ­čŽÉ

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒nda 3 adet g├Âz kapa─č─▒ bulunmakta olup ├╝├ž├╝nc├╝ g├Âz kapa─č─▒ ultraviole ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒ azaltmaya yarar.┬á ­čÖä

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒ neden beyaz renklidir? Kutup ay─▒lar─▒ asl─▒nda siyah renklidirler, ancak renk pigmentlerine sahip olmad─▒klar─▒ndan dolay─▒ G├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ yans─▒t─▒p beyaz g├Âr├╝nmektedirler. Bu ├Âzelli─če sahip olmas─▒ kutup ay─▒lar─▒n─▒ k─▒z─▒l ├Âtesi ─▒┼č─▒─č─▒nda g├Ârnmez olmas─▒na imkan verir ki bu da geceleri onlar─▒n g├Âr├╝nmez olmas─▒n─▒ sa─člar. Halbuki siyah renkli olsa kutup b├Âlgelerini ├žok az ziyaret eden G├╝ne┼čÔÇÖin ─▒┼č─▒klar─▒n─▒ daha ├žok emerdi diye d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Ama asl─▒nda bu olaya sadece bu ┼čekilde bakmad─▒─č─▒m─▒zda, kutup ay─▒lar─▒n─▒n da ├ževreye uyum sa─člamak amac─▒yla renklerinin beyaz oldu─čunu g├Ârebiliriz. Siyah renkli t├╝ylere sahip olsalard─▒ e─čer, d├╝┼čmanlar─▒ taraf─▒ndan bembeyaz kar ve buzullar─▒n i├žinde hemen fark edilirlerdi. Yani kutup ay─▒lar─▒ da her ne kadar b├╝y├╝k c├╝sseli canl─▒lar da olsa onlar da ├ževresinde di─čer canl─▒ t├╝rleri gibi adapte olmaktad─▒rlar. B├Âylelikle avlar─▒ i├žin ├ževresi ile rahatl─▒kla kamufle olup av─▒n─▒ da rahatl─▒kla avlayabilirler.

­čÉ╗ Kutup ay─▒lar─▒n─▒n derileri kutup so─čuklar─▒na dayan─▒kl─▒ olmas─▒ i├žin olduk├ža kal─▒nd─▒r. Ôťö ­čĆö

­čÉ╗ Bilindi─či ├╝zere k├╝resel ─▒s─▒nma sonucu kutup b├Âlgelerinde buzullar erimekte ve bu b├Âlgelerde ya┼čayan canl─▒lar i├žin ortam ┼čartlar─▒, iklim ve bitki ├Ârt├╝s├╝nde de de─či┼čiklikler olu┼čturduklar─▒ i├žin habitatlar─▒nda de─či┼čiklikler olu┼čturmakta ve sonu├ž olarak besin zincirlerinde de de─či┼čimler olu┼čmaktad─▒r. K├╝resel ─▒s─▒nma sonucu kutup ay─▒lar─▒ da nesli t├╝kenmekte olan canl─▒ t├╝r├╝ grubuna girmi┼čtir ne yaz─▒k ki.  ­čÉž ­čÉ║ ­čÉ╝ ­čÉ ­čĄö

­čîż ­čî× ÔśÇ ­čąÉ ­čąľ ­čŹ× ­čŹö BEREKET─░ SEMBOLLEYEN : BU─×DAY ­čŹę ­čąÖ ­čî« ­čî» ­čą¬ ­čŹŁ ­čŹĽ ­čîş

­čîż Bu─čday tahmin edilece─či ├╝zere pirin├ž, m─▒s─▒r, arpa gibi bitkilerle ayn─▒ kategoride olup bu─čdaygiller familyas─▒ndand─▒r.

­čîż Bu─čdaylar tek y─▒ll─▒k otsu bitkiler grubundand─▒r.

­čîż  Kurak iklimi severler.

­čîż  Bu─čday ile temel maddelerden olan un ├╝retilir. Ayr─▒ca bu─čday─▒n kabuklar─▒ makinelerle ay─▒klan─▒p hayvanlar i├žin besin maddesi olarak t├╝ketilir.

­čîż ├ťlkemizin bir├žok kesiminde her y─▒l ekilip, hasat mevsimi geldi─činde de bi├žilmektedir. D├╝nya genelinde Asya b├Âlgesinde ├Âzellikle de T├╝rkiye ve ─░ranÔÇÖda yayg─▒nd─▒r.

­čîż Bu─čday insanlar i├žin temel besin maddelerindendir. R├╝zgar vas─▒tas─▒yla tozla┼čmalar─▒ sa─član─▒r.

­čîż Bu─čdaylar─▒n da d├╝nya genelinde binlerce t├╝r├╝ bulunmaktad─▒r.  

­čîż Bu─čday bitkisi -20 derece so─ču─ča kadar dayanabilmektedir.

­čîż Gelelim bu─čday─▒n yeti┼čtirilmesineÔÇŽ Bu─čday ba┼čka d├Ânemlerden kalan bu─čday ba┼čaklar─▒ndaki dolgun taneler bir sonraki sene i├žin muhafaza edilir. Ard─▒ndan tarla g├╝zel bir ┼čekilde makine veya insan g├╝c├╝yle kaz─▒l─▒r. Tohumlar tarlaya e┼čit olmas─▒na gayret g├Âsterilerek sa├ž─▒l─▒r. Art─▒k bu─čdaylar─▒n ├žimlenmesini beklemelisiniz. Bu─čdaylar yeterince uzad─▒ktan sonra art─▒k ba┼čaklar─▒ndaki tanelere odaklan─▒rlar, bu d├Ânemde yava┼č yava┼č sararmaya da ba┼člarlar. Art─▒k tamamiyle sapsar─▒ bir tarla ile kar┼č─▒la┼čacaks─▒n─▒z. Art─▒k bi├žmeye ge├žebilirsiniz. Bi├žme i┼člemi insan g├╝c├╝yle orak ad─▒ verilen aletlerle yap─▒lmaktad─▒r. Makine g├╝c├╝yle de ├žok k─▒sa  bir s├╝rede bi├žme i┼člemi tamamlanabilmektedir. Bi├žme i┼člemi de tamamland─▒ktan sonra genellikle k├╝melerin hepsi bir araya toplan─▒r. Ard─▒ndan makine g├╝c├╝yle bu─čday ve saman─▒ ay─▒rma i┼člemine ge├žilir. Bu i┼člemde insanlar─▒n g─▒da maddesi olan bu─čday un olmak ├╝zere g├Ânderilir ve hepimizin her g├╝n yemi┼č oldu─čumuz, temel ge├žim g─▒dalar─▒m─▒zdan olan, yerini hi├žbir ┼čeyin dolduramayaca─č─▒ ekmek olarak sofralar─▒m─▒z─▒n ba┼č tac─▒ olur. Sadece ekmek olarak t├╝ketmeyiz onu, pasta, b├Ârek, ├ž├Ârek ve daha neler neler yapar─▒z biz onunlaÔÇŽ Sadece insanlara de─čil ot ile beslenen inek, ke├ži, koyun, at vb. hayvanlar─▒n da temel ge├žim g─▒das─▒ diyebiliriz. ├ç├╝nk├╝ bu─čday─▒n saplar─▒ da saman olarak hayvansal g─▒da olarak hayvanlara verilmektedir. Bu─čday bitkisi i├žinde en ├žok un bar─▒nd─▒ran bitkidir diyebiliriz.

­čîż Bu─čdayda protein, karbonhidrat, E ve B vitamini bulunmaktad─▒r.

­čîż Bu─čday kans─▒zl─▒─č─▒ ├Ânlemektedir.

­čîż Cildi g├╝zelle┼čtirir.

­čîż Kab─▒zl─▒─č─▒ ├Ânler.